____________________________________

Pierwszy kościół we wsi Nowe Puńsko w roku 1597 ufundował Mazowszanin, leśniczy łoździejski Stanisław Zaliwski. W roku 1606 król Zygmunt III Waza potwierdził dary szlacheckie przekazane w latach 1597 i 1600 na rzecz kościoła, a ponadto sam go uposażył. Staraniami ks. Chłopickiego, w 1772 roku, po tym, jak wcześniejszy kościół spłonął, zbudowano kościół drewniany. W 1868 roku również tę budowlę strawił ogień. Zbudowano więc drewnianą kaplicę. Dzisiejszy, murowany (w stylu neogotyckim, z cegły i kamienia) kościół Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny wzniesiono w latach 1877-1881 dzięki staraniom ks. Kazimieras Jonkaitis. 30 września 1887 r. kościół ten był wyświęcony przez biskupa sejneńskiego P. Wierzbowskiego.

Wcześniej w skład parafii Puńsk wchodziły inne parafie: Becejły, Budwieć, Kaletnik i Smolany.

Największą wartość historyczną i artystyczną mają: obraz przedstawiający Wniebowzięcie Najświętszej Marii Panny, ufundowany przez Paca w XVIII wieku, XVIII-wieczne figury drewniane oraz naczynia liturgiczne.

W XX wieku proboszczami kościoła w Puńsku byli: ks. Juozas Švedas (1922-1932), ks. Jan Sawicki (1932-1936), ks. Antanas Žievys (1936-1949), ks. Kazimieras Ramanauskas (1950-1956), ks. Stanisław Kamiński (1956-1957), ks. Antanas Šuminskas (1957-1967), ks. Ignacy Dziermejko (1967-1993), ks. Jan Jerzy Macek (1993-1999). Od 1999 r. obowiązki proboszcza parafii w Puńsku pełni ks. Czesław Bagan.

Niedzielne Msze święte:

godz. 8.00 - w jęz. litewskim

godz. 10.00 - w jęz. polskim

godz. 11.00 - w jęz. litewskim w kościele w Widugierach

godz. 12.15 - Suma w jęz. litewskim

_ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _

Kościół pw. Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny w Puńsku jest wpisany do wojewódzkiego rejestru zabytków. Kościół wzniesiono w latach 1877-1881. Konsekracja świątyni miała miejsce dnia 30.09.1887 roku.

Kościół usytuowano przy południowej pierzeji dawnego rynku, na wzniesieniu nieopodal jeziora Punia. Kościół jest niezorientowaną bazyliką z prezbiterium skierowanym na południowy-wschód. Korpus nawowy złożony jest z czterech przęseł. Korpus nawowy od północy poprzedza masyw wieżowy. Pomiędzy prostokątnymi w planie na wysokości przyziemia wieżami umieszczono kruchtę. Do korpusu nawowego, na wysokości drugiego przęsła licząc od strony prezbiterium, od wschodu i zachodu przylegają kwadratowe w planie kaplice. Od południa korpus nawowy łączy się z jednoprzęsłowym prezbiterium, ujętym dwoma pastoforiami. Do prezbiterium od północy przylega trójbocznie zamknięta absyda. Kościół przykrywa dach pulpitowy dwuspadowy.

Elewacja północna trójosiowa dwukondygnacyjna. Kondygnacje wydziela pas gzymsu. Osie wyznaczone są w przyziemiu przez dwuskokowe skarpy, przechodzące powyżej gzymsu w lizany. Kondygnacje wieńczy gzyms koronacyjny, z którego wyrastają sterczyny na osi lizen. Środkowa oś wieńczy trójkątny szczyt podtrzymujący kulę zwieńczoną krzyżem opartą na dwuuskokowej prostokątnej w planie konsoli. Osie skrajne w przyziemiu wypełnione są ostrołukowymi blendami. W blendach ustawione zostały kamienne posągi Św. Piotra i Pawła. W osi środkowej ostrołukowy portal. Na wysokości kondygnacji ściany fasady w osiach skrajnych przeprute ostrołukowym otworem okiennym. W osi środkowej przepruto parę ostrołukowych otworów okiennych. Skrajne osie kondygnacji dźwigają dwie kondygnacje ośmiokątnych w planie wież. Ściany wież przeprute oknami ostrołukowymi w alternacji z ostrołukowymi w formie płycinami.

Elewacja zachodnia sześcioosiowa, dwukondygnacyjna. Osie wydzielają w przyziemiu dwuuskokowe skarpy, na wysokości kondygnacji jednoskokowe. W czwartym przęśle dobudowana kaplica. Pierwsza oś od północy pozbawiona. Okna. Ściany pozostałych osi, poza czwartą zajętą przez mury kaplicy, przeprute są symetrycznie ostrołukowymi otworami okiennymi w obu kondygnacjach. Kamienne lico muru w połowie wysokości każdej kondygnacji przedzielone pasem zaprawy markującej gzyms. Ściany kaplicy nie odbiegają wątkiem od elewacji zachodniej. Od północy i południa ściany przepruto ostrołukowym otworem okiennym. Elewację zachodnią kaplicy wypełniają trzy ostrołukowe płyciny. Elewację flankują masywne dwuuskokowe skarpy. Elewację wieńczy otynkowany trójkątny szczyt z okulusem pośrodku, zwieńczony sterczynami.

Elewacja prezbiterium jest trzyosiowa otynkowana oprócz szczytowych ścian naw bocznych, zachowujących odkryty wątek kamienny. W przyziemiu do elewacji przylega czworokątnie zamknięta elewacja absydy, przepruta dwoma ostrołukowymi oknami. Ściana prezbiterium przepruta parą wąskich ostrołukowych okien ponad nimi, otwór okienny w formie rąbu, ujęty w taką sama w kształcie opaskę. Powyżej para okien na poddasze w formie okulusa pomiędzy nimi ankra żelazna w formie dwu skrzyżowanych żelaznych wolut.

Elewacja wschodnia sześcioosiowa, dwukondygnacyjna. Osie wydzielają w przyziemiu dwuuskokowe skarpy, na wysokości kondygnacji jednoskokowe. W czwartym przęśle dobudowana kaplica. Pierwsza oś od północy pozbawiona. Okna. Ściany pozostałych osi, poza czwartą zajętą przez mury kaplicy, przeprute są symetrycznie ostrołukowymi otworami okiennymi w obu kondygnacjach. Kamienne lico muru w połowie wysokości każdej kondygnacji przedzielone pasem zaprawy markującej gzyms. Ściany kaplicy nie odbiegają wątkiem od elewacji zachodniej. Od północy i południa ściany przepruto ostrołukowym otworem okiennym. Elewację wschodnią kaplicy wypełnia ostrołukowy portal, ujęty parą sterczyn. Nad portalem widoczny medalion przedstawiający Madonnę z Dzieciątkiem w formie kamiennego okulusa. Elewację flankują masywne dwuuskokowe skarpy. Elewacje wieńczy otynkowany trójkątny szczyt z okulusem pośrodku, zwieńczony sterczynami.

Prostokątna kruchta łączy z obu stron z przyziemiem wież w formie kwadratowych w planie pomieszczeń. Z kruchty do korpusu nawowego prowadzi wysoki ostrołukowy portal ujęty po bokach dwoma niższymi ostrołukowymi otworami drzwiowymi.

Przęsła nawy głównej są dwukrotnie szersze od przęseł naw bocznych. Nawy boczne wydzielają filary o planie zbliżonym do krzyża, połączone ostrołukowymi arkadami. Powyżej arkad masywna i wysoka ściana pozbawiona jest tryforium. Przęsła wyznaczają masywne gurty na których opiera się sklepienie krzyżowo-żebrowe, bez zworników. Gurty na wysokości zbiegu żeber sklepienia dekoruje opaska gzymsu markująca kapitel pilastra. Podłucza arkad oddzielających nawę główną od bocznych, pokrywa dekoracja malarska w formie przecinających się rąbów. Podobna dekoracja widoczna na gurtach i lizenach przylegających do filarów i w partii sklepienia. Od północy korpus nawowy zamyka chór muzyczny z neogotyckim prospektem organowym. Prezbiterium prosto zamknięte, ściany pozbawione dekoracji.

Kościół pw. Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny w Puńsku nawiązuje formą architektoniczną do gotyckiej architektury cysterskiej. Świadczy o tym plan świątyni. Trójnawowa bazylika bez transeptu i ambitu z prostokątnym jednoprzęsłowym prezbiterium zamkniętym we wnętrzu prosto, ujętym po bokach przez dwa pastoforia. Podobnie elewacja pólnocna, przysadzista, dolne kondygnacje wież maskowane masywnymi formami fasady markują wrażenie, iż do bezwieżowej fasady dobudowano ośmiokątne wieże w innej fazie budowy świątyni. Ciekawy efekt daje zastosowanie kamienia łamanego jako budulca ścian kościoła. Z jednej strony jest to odwołanie do architektury romańskiej, z drugiej - jest nawiązanie do miejscowego budownictwa ludowego. Kamień łamany był powszechnym budulcem na Suwalszczyźnie w okresie wznoszenia kościoła w Puńsku. Takie połączenie tradycji  romańskich wraz z zaczerpnięciem arsenału gotyckich form, detalu architektonicznego, sklepień krzyżowo-żebrowych jest wyraźnym cytatem odnoszącym sie do architektury cysterskiej XIII i XIV w.

(materiał zaczerpnięty z Opinii konserwatora zabytków Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w Białymstoku, Delegatura w Suwałkach)